گفت‌وگو با سلمان خان‌میرزایی، مدیر ایمنی، بهداشت و محیط زیست شرکت پدکس به مناسبت ۷ مهر؛ روز ملی ایمنی و آتش‌نشانی
ضمن تبریک روز ایمنی و آتش‌نشانی، لطفاً معرفی کوتاهی از سوابق، تحصیلات و مسیر ورود خود به حوزه HSE بفرمایید.
با سلام و احترام، من سلمان خان‌میرزایی هستم و حدود ۲۰ سال در حوزه ایمنی، بهداشت و محیط زیست در صنعت نفت و گاز فعالیت دارم. در حال حاضر نیز دانشجوی مقطع دکتری مهندسی HSE هستم. فعالیت حرفه‌ای من در حوزه ایمنی از سال ۱۳۸۵ و در محیط‌های عملیاتی پتروشیمی برزویه آغاز شد؛ فضایی که در آن ایمنی تنها یک دستورالعمل روی کاغذ نیست، بلکه پیوند مستقیمی با جان انسان‌ها، تداوم عملیات و اعتبار سازمان دارد. همین تجربه میدانی انگیزه اصلی من برای انتخاب مسیر تخصصی HSE شد و طی این سال‌ها همواره کوشیده‌ام دانش آکادمیک را در کنار تجربه عملیاتی به کار بگیرم
همکاری شما با شرکت پدکس از چه سالی آغاز شد و مسیر رشد و رسیدن به جایگاه مدیریت HSE چگونه طی شد؟
همکاری من با شرکت پدکس از سال ۱۳۸۸ آغاز شد و طی این سال‌ها مسئولیت‌های مختلفی را در حوزه ایمنی پشت سر گذاشته‌ام. ورودم به پدکس در سال ۸۸ به عنوان سرپرست لرزه‌نگاری ۳بعدی در منطقه دهلران کلید خورد و پس از اتمام پروژه، از اواخر سال ۱۳۸۹ به عنوان افسر ایمنی در دکل‌های حفاری فعالیت کردم. پس از گذشت یک دهه، به عنوان رئیس ایمنی و بهداشت منصوب شدم و از اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز به عنوان مدیر HSE در دفتر مرکزی مشغول به کار هستم. پدکس برای من فراتر از یک محل کار است و بخش مهمی از هویت حرفه‌ای من در این مجموعه شکل گرفته است. سال‌های متمادی در شرایط سخت عملیاتی، دکل‌های حفاری و مناطق مختلف در کنار همکاران پرتلاش حضور داشته‌ام و با چالش‌های واقعی صنعت حفاری از نزدیک آشنا شده‌ام. مسیر رسیدن به جایگاه مدیریت HSE حاصل یک‌شبه نبوده، بلکه نتیجه سال‌ها کار میدانی، یادگیری مستمر، مسئولیت‌پذیری و درک چالش‌های ایمنی است. من عمیقاً باور دارم که در حوزه HSE، مدیریت زمانی اثربخش است که مدیر، واقعیت میدان و دغدغه‌های نیروهای عملیاتی را لمس کرده باشد
چه عواملی باعث شد فعالیت در بخش ایمنی و سلامتِ صنعت حفاری را به عنوان مسیر اصلی حرفه‌ای خود برگزینید؟
صنعت حفاری، یکی از پیچیده‌ترین و پرریسک‌ترین بخش‌های عملیاتی در نفت و گاز است؛ جایی که تصمیمات دقیق و اقدامات به‌موقع، مرز میان ایمنی و وقوع حوادث ناگوار است. مهم‌ترین انگیزه من، پیوند مستقیم نتایجِ فعالیت‌های HSE با صیانت از سرمایه‌های انسانی است. آگاهی از اینکه یک آموزش، بازرسی یا مداخله به‌موقع می‌تواند ضامن سلامت و بازگشتِ ایمن همکاران به کانون خانواده باشد، ارزشی بی‌بدیل است که محرک اصلی من در این مسیر بوده است. از این‌رو، همواره نگاه من به HSE فراتر از یک وظیفه سازمانی و در جایگاه یک مسئولیت اخلاقی و حرفه‌ای بوده است.
سال‌ها فعالیت در شرایط اقماری و دکل‌های حفاری تجربه‌ای سنگین است؛ این شیوه کاری و دوری از خانواده را چگونه مدیریت کردید و نقش خانواده در این مسیر چقدر بوده است؟
کار در شرایط اقماری و محیط‌های عملیاتی بی‌تردید چالش‌برانگیز است. دوری از خانواده، شرایط اقلیمی دشوار، فشار کاری و مسئولیت‌های سنگین، بخش جدایی‌ناپذیر از واقعیت‌های صنعت حفاری به شمار می‌آید. در تمام این سال‌ها، خانواده بزرگ‌ترین تکیه‌گاه من بوده است. هنگامی که یک نیروی عملیاتی در میدان حاضر می‌شود، در واقع خانواده او نیز پا‌به‌پای او سختی‌های کار را به دوش می‌کشد. استمرار من در این مسیر و دستاوردهای حرفه‌ای‌ام، مرهون صبوری و همراهی همه‌جانبه خانواده‌ام است؛ حمایتی که همواره انگیزه مضاعفی برای انجام دقیق مسئولیت‌ها و بازگشت ایمن به خانه ایجاد می‌کند.
در طول سال‌های فعالیت در مناطق عملیاتی و پروژه‌های پدکس، کدام اتفاق یا مهار بحران به ماندگارترین تجربه شغلی شما تبدیل شده است؟
در طول سال‌های فعالیت، با موقعیت‌های بحرانی متعددی مواجه بوده‌ام که هر کدام درس‌آموزی‌های خاص خود را به همراه داشته است. اما آنچه به عنوان یک تجربه عملیاتیِ سنگین در ذهنم ثبت شده، مهار فوران چاه ۲۳ دهلران در سال ۱۳۹۰ است. در این حادثه، دستگاه حفاری ۲۰۳ در عمق ۲۰۰۰ متری با لایه‌ای از آب و نمک با فشار ۵۰۰۰ PSI مواجه شد که شرایطی بسیار پرمخاطره ایجاد کرده بود. مدیریت این بحران و تسلط تیم عملیاتی بر شرایط برای کنترل فوران، یکی از تجربه‌های حیاتی من بود که اهمیتِ آمادگی، تمرکز و هماهنگی تیمی را در لحظات حساس به اثبات رساند.
به عنوان متولی ایمنی سازمان، مهم‌ترین انتظار و توصیه شما به همکاران ستادی و به‌ویژه نیروهای مستقر در دکل‌ها برای صیانت از سلامت و ارتقای ایمنی محیط کار چیست؟
مهم‌ترین انتظار من این است که ایمنی را مسئولیت اختصاصی یک فرد یا واحد ندانیم. مقوله HSE متعلق به همه ارکان سازمان است؛ از مدیران و کارشناسان ستادی تا حفاران، سکوبانان، رانندگان و نیروهای پشتیبانی، هر فرد نقشی تعیین‌کننده در زنجیره ایمنی دارد. توصیه اساسی من به همکاران پرتلاش در خطوط مقدم عملیات این است که تحت هیچ شرایطی، رعایت اصول ایمنی را فدای شتاب در کار، فشار زمان یا تحقق اهداف عملیاتی نکنند. قدرت “توقف کار ناایمن” باید به یک باور مشترک تبدیل شود: شرایط را ایمن می‌کنیم و سپس ادامه می‌دهیم. هیچ دستاوردی در سازمان ارزش به خطر افتادن سلامت و جان همکاران را ندارد.
بزرگ‌ترین چالش در نهادینه‌سازی فرهنگ HSE در محیط‌های سخت عملیاتی چیست و چگونه می‌توان رعایت ضوابط را به یک باور قلبی تبدیل کرد؟
بزرگ‌ترین چالش، عبور از مفهوم «الزام و اجبار سازمانی» و رسیدن به «باور قلبی» در حوزه ایمنی است. اگر رعایت اصول HSE صرفاً به خاطر حضور بازرس یا ترس از بازخواست و ثبت گزارش باشد، نشان‌دهنده استقرار فرهنگ ایمنی نیست. فرهنگ واقعی زمانی شکل می‌گیرد که فرد حتی در غیاب هرگونه نظارت مستقیم، به‌صورت خودانگیخته تصمیم و رفتار ایمن را برگزیند. برای دستیابی به این بلوغ رفتاری، آموزش‌های مستمر، توسعه فرهنگ گزارش‌دهیِ بدون سرزنش، مشارکت فعال کارکنان در شناسایی خطرات و فراتر از همه، الگو بودن مدیران و سرپرستان نقش کلیدی دارد. زمانی که سطوح مدیریتی در عمل به اولویت ایمنی پایبند باشند، این رفتار به شکلی پایدار به تمامی لایه‌های بدنه سازمان تسری می‌یابد
نقش همراهی سایر مدیریت‌ها و مشارکت تک‌تک نیروها را در کاهش حوادث و ارتقای شاخص‌های ایمنی پدکس چگونه ارزیابی می‌کنید؟
واحد ایمنی بدون همراهی و هم‌افزایی سایر بخش‌ها قادر به تحقق اهداف خود نخواهد بود؛ چراکه مقوله ایمنی، فرآیندی کاملاً بین‌بخشی و یکپارچه است. بخش‌های عملیات، فنی و نگهداری، تدارکات و کالا، منابع انسانی، آموزش و پشتیبانی، همگی حلقه‌های زنجیره امنیت محیط کار به شمار می‌آیند. همواره بر این باورم که بیشترین اثربخشی زمانی حاصل می‌شود که HSE به عنوان یک شریک و همراهِ عملیات در کنار سایر مدیریت‌ها گام بردارد، نه در تقابل با آنها. رویکرد ما در HSE رویکرد پیشگیرانه و مراقبتی است؛ شناسایی و کنترل مخاطرات پیش از وقوع هرگونه حادثه. بر همین اساس، هر همکاری که یک شرایط یا اقدام ناایمن را گزارش می‌کند، گامی مستقیم و ارزشمند در جهت صیانت از سلامت و جان هم‌قطاران خود برداشته است.
مهم‌ترین برنامه‌ها و اولویت‌های پیش روی مدیریت HSE برای ارتقای استانداردها و بهبود سلامت شغلی در سال جاری چیست؟
در سال جاری، تمرکز اصلی ما بر بازنگری و تقویت سیستم مدیریت HSE، ارتقای شاخص‌های ایمنی، توسعه دوره‌های آموزشی تخصصی، ارتقای فرآیندهای شناسایی و ارزیابی ریسک و حضور میدانی و اثربخش در عملیات استوار است. هم‌راستا با مقوله ایمنی، حوزه سلامت شغلی و بهداشت حرفه‌ای از اولویت‌های حیاتی ما به شمار می‌آید. پایش دقیق عوامل زیان‌آور محیط کار، پایش دوره‌ای سلامت همکاران، مدیریت خستگی ناشی از کار در شرایط اقلیمی سخت، بهبود تجهیزات اورژانس و خدمات درمانی و همچنین تحلیل داده‌محور رویدادها از مواردی است که با جدیت پیگیری می‌شود. علاوه بر این، گام برداشتن به سوی “HSE هوشمند و مبتنی بر داده” یکی از برنامه‌های کلیدی ماست؛ چراکه باور داریم تصمیم‌گیری‌های اثربخش مدیریتی نیازمند اطلاعات دقیق، شفاف و به‌موقع از خطوط مقدم عملیات است.
برای آینده حرفه‌ای خود و جایگاه ایمنی در صنعت حفاری، چه چشم‌اندازی را دنبال می‌کنید؟
چشم‌انداز ما این است که سیستم مدیریت HSE پدکس به الگویی تمام‌عیار در پیشگیری، هوشمندی و رویکرد مشارکتی تبدیل شود؛ سیستمی که در آن کنترل خطرات پیش از وقوع رویداد، اصلی تغییرناپذیر باشد. در سطح کلان صنعت حفاری نیز معتقدم باید از نگاه تک‌بعدی و نظارتیِ صرف به HSE فاصله بگیریم و این حوزه را به عنوان یک “شریک راهبردی” در فرآیند تصمیم‌گیری‌های کلان سازمان تثبیت کنیم. ایمنی نمی‌تواند حلقه‌ای در پایان زنجیره تصمیم‌گیری باشد، بلکه باید از نخستین گام‌های برنامه‌ریزی، طراحی و مهندسیِ عملیات، حضوری تعیین‌کننده داشته باشد.
اگر بخواهید مفهوم «HSE و ایمنی در پدکس» را در یک پیام کوتاه خلاصه کنید، چه می‌گویید؟
«در پدکس، ایمنی یعنی: هیچ دستاوردی مهم‌تر از بازگشت سالم همکاران به کانون گرم خانواده نیست. تولید پایدار و توسعه صنعت، زمانی معنا و ارزش واقعی می‌یابد که سلامت و کرامت انسانی، محور اصلی تمام فعالیت‌ها باشد.
عنوان کلام آخر، پیام شما به همکاران خدوم پدکس، به‌ویژه تلاشگران واحدهای ایمنی و آتش‌نشانی در خط مقدم عملیات چیست؟
در پایان، فرارسیدن هفتم مهرماه، روز ملی ایمنی و آتش‌نشانی را به تمامی همکاران شریف پدکس، به‌ویژه نیروهای پرتلاش HSE و آتش‌نشانی در خطوط مقدم عملیات و دکل‌های حفاری صمیمانه تبریک می‌گویم. همکاران حوزه ایمنی در شرایطی دشوار و پرچالش خدمت می‌کنند که شاید ابعاد سختی آن همواره در نگاه اول ملموس نباشد؛ اما ثمره واقعی این ازخودگذشتگی و هوشیاری مستمر، آرامش خاطر و صیانت از سلامت صدها نفر از هم‌قطاران است. از تعهد، مسئولیت‌پذیری و تلاش‌های شبانه‌روزی یکایک شما صمیمانه سپاسگزارم و اطمینان دارم با تکیه بر دانش تخصصی، تجارب میدانی و همدلی سازمانی، روزبه‌روز گام‌های استوارتری در مسیر خلق محیط کاری ایمن‌تر و پویاتر در خانواده بزرگ پدکس برخواهیم داشت.
روابط عمومي شركت حفاري و اكتشاف انرژي پارس(پدكس)